Introductie

Op de grens van Amersfoort en Leusden lag in de oorlog het concentratiekamp Amersfoort. Het kamp was in 1939 gebouwd voor Nederlandse militairen. In 1940 werd Nederland bezet en kwamen er Duitse troepen in het kamp. In 1941 nam de Duitse Sicherheitsdienst het kamp over. Zij noemden het Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort, afgekort "PDA". Durchgangslager betekent 'doorgangskamp'. Maar het was gewoon een gevangenis en strafkamp. De gevangenen werden er uitgehongerd en ze moesten er zwaar werk doen.

In de jaren 1941 - 1945 hebben er meer dan 40.000 gevangenen in Kamp Amersfoort gezeten. Zij zaten er om allerlei verschillende redenen. Er waren verzetsmensen bij, geestelijken, joden, gewone criminelen, zwarthandelaren, mensen die onderduikers hadden geholpen, mensen die niet in Duitsland wilden werken, gijzelaars, communisten, Jehova's getuigen.

Wat is er met deze mensen gebeurd?
Ongeveer 20.000 gevangenen zijn tewerkgesteld. Ongeveer 5.000 gevangenen zijn naar Duitsland gevoerd, vaak ook om in werkkampen als straf te werken. Ruim 9.000 mensen zijn na 3 tot 6 maanden vrijgelaten met het bevel te zwijgen over alles wat ze in het kamp hadden meegemaakt. Honderden zijn gevlucht, doodgeschoten, of gestorven van honger en ellende.

Het kamp heeft twee periodes gekend.
De eerste periode liep van 18 augustus 1941 tot maart 1943. In januari en februari 1943 werden alle Amersfoortse gevangenen naar Kamp Vught gebracht. Kamp Amersfoort ging een tijdje dicht, omdat het moest worden uitgebreid. Er was niet genoeg plaats meer voor alle mensen die de Duitse politie in Nederland oppakte.

In april/mei 1943 was de uitbreiding klaar en kwamen er weer gevangenen in Kamp Amersfoort.
Er was toen wel wat veranderd: er zaten nu veel meer mensen in het kamp, en de doorstroming ging sneller. Mensen zaten in deze tweede periode minder lang gevangen.
Er was ook veel hetzelfde gebleven: het was er nog steeds smerig, er was nog steeds te weinig te eten, de medische verzorging was nog altijd slecht en de bewakers waren nog even gemeen en wreed.
Een lichtpuntje in de tweede periode was, dat het Rode Kruis vanaf najaar 1943 veel gevangenen kon helpen, vooral met een wekelijks pakketje eten.

Op 19 april 1945 wordt Kamp Amersfoort overgedragen aan het Rode Kruis.